Dasturlashda data tiplari muhim tushuncha hisoblanadi. O’zgaruvchilar ustida ishlashni ta’minlash uchun uning tipi haqida ma’lumotga ega bo’lishimiz muhimdir. Data tiplarisiz kompyuterda, masalan, sonni so’zdan farqlab bo’lmaydi.
Ko'rib turganingizdek data tiplari 2 turga bo'linadi :
-
Primitive
-
Non-primitive
Primitiv tiplarga quyidagilar kiradi :
Number, String, Boolean, Null, Undefined, Symbol va BigInt;
Non-primitive tiplarga quyidagilar kiradi:
Object;
Primitiv Tiplarning barchasi faqatgina yagona qiymatni qabul qiladi va uni faqat yangi qiymatga almashtirib o'zgartirish mumkin, eski qiymatni o'zgartirolmaymiz. Bunday tiplar ingliz tilida "immutable types" deyiladi. Misol:
let a, b;
a = 5;
b = a;
console.log('a = ', a); // a = 5
console.log('b = ', b); // b = 5
a = 4;
console.log('a = ', a); // a = 4
console.log('b = ', b); // b = 5Keling bularni birin-ketinlik bilan ko'rib chiqamiz!
Number - 64 bitli ikkilik formatdagi IEEE 754 ning qiymati (- (2 ^ 53 - 1) va 2 ^ 53 - 1 orasidagi sonlar).
Sonlar yuqoridagi chegaradagi sonlar bilan birga maxsus quyidagi 3 ta qiymatni ham o'z ichiga oladi: + Infinity, -Infinity va NaN ("Not a Number" - "Son emas").
JavaScriptda matnli ma'lumotlarni ko'rsatish uchun string turi ishlatilinadi. Stringni quyidagi ko'rinishda yozishimiz mumkin : "Salom Dunyo", 'Hello World'. Matnli ma'lumotlarni stringga aylantirishimiz uchun '' va "" dan foydalanamiz. String uzunligi bu undagi elementlar sonidir. Misol:
console.log('Hello World'.length);
//11Berilgan stringni uzunligi 11 ga teng, ya'ni bunda elementlar soni hisoblanmoqda. length property'si - mavjud stringni uzunligini qaytaradi.
Ko'pincha, dasturlashda sizga ikkita qiymatdan bittasiga ega bo'lishi mumkin bo'lgan data tip kerak bo'ladi, masalan:
HA / YO'Q
ON / OFF
ROST / YOLG'ON
Buning uchun JavaScriptda mantiqiy data tip (Boolean) mavjud. Bu faqat rost (true) yoki yolg'on(false) qiymatlarni qabul qilishi mumkin.
Boolean() funksiya boshqa tipdagi qiymatni mantiqiy qiymatga o'girib beradi. Misol:
Boolean(0) // false
Boolean(-1) // true
Boolean(1.2) // true
Boolean('') // false
Boolean('Salom') // truenull tipini ikkita xususiyati bilan tushunishi kerak:
- null bo'sh yoki mavjud bo'lmagan qiymatdir.
- null tayinlanishi kerak bo'lgan qiymatdir.
let a = null;
console.log(a);
// null
JavaScriptda qiymati bo'lmagan o'zgaruvchining qiymati undefined ga teng. Tipi ham undefined. Misol:
let computer;
console.log(computer);
// UndefinedBiz computer degan o'zgaruvchi yaratdik va bu o'zgaruvchining qiymati yo'q. Shuning uchun natija undefined ga teng bo'ladi.
Bu sal murakkabroq tip. Bu haqida keyinchalik to'xtalamiz.
BigInt turi JavaScriptdagi raqamli primitive bo'lib, u butun sonlarni aniqlik bilan ko'rsatishi mumkin. BigInt yordamida butun son chegarasidan tashqarida ham katta butun sonlarni ishlatishingiz mumkin. BigInt butun sonning oxiriga n qo'shib yoki konstruktorni chaqirish orqali hosil bo'ladi. Misol:
const x = 2n ** 53n;
console.log(x);
// 9007199254740992nBigInt bilan +,*,-,** va % operatorlaridan foydalanishingiz mumkin - xuddi Number kabi. BigInt Boolean shaklga o'tkaziladigan holatlarda o'zini number kabi tutadi: if, ||, &&, Boolean,!.
JavaScriptda undefined o'zgaruvchining e'lon qilinganligini anglatadi, ammo hali unga qiymat berilmagan, masalan:
var testVar;
console.log(testVar); // undefined
console.log(typeof testVar); // undefinednull esa tayinlash qiymati. U o'zgaruvchiga bo'sh qiymatning ifodasi sifatida berilishi mumkin:
var testVar = null;
console.log(testVar); // null
console.log(typeof testVar); // objectconsole.log(null === undefined) // false
console.log(null == undefined) // true
console.log(null === null) // truetypeof - JavaScript o'zgaruvchisining turini topish uchun foydalanishingiz mumkin.
console.log(typeof "Alisher") // "string"
console.log(typeof 7.89) // "number"
console.log(typeof NaN) // "number"
console.log(typeof true) // "boolean"
console.log(typeof [5,6,7,4]) // "object"
console.log(typeof {name:'Ali', age:25}) // "object"
console.log(typeof new Date()) // "object"
console.log(typeof function () {}) // "function"
console.log(typeof myCar) // "undefined"
console.log(typeof null) // "object"; null "object" tipiga mansub bo'lsada, u primitiv tipdir.
Non-primitive
Keling endi Non-primitive lar haqida so'z yuritsak, yuqorida ko'rsatilganidek Non-primitive type ga faqat Object kiradi. Va uni qiymatini bevosita ham o'zgartirsa bo'ladi. Bunday xususiyatga ega type'lar inglizchada "mutable types" deyiladi. Misol:
const car1 = {name: 'BMW', color: 'blue'};
const car2 = car1;
console.log('car1: ', car1); // car1: {name: 'BMW', color: 'blue'}
console.log('car2: ', car2); // car2: {name: 'BMW', color: 'blue'}
car1.name = 'Chevrolet';
console.log('car1: ', car1); // car1: {name: 'Chevrolet', color: 'blue'}
console.log('car2: ', car2); // car2: {name: 'Chevrolet', color: 'blue'}- o'zida bir qancha property ni saqlay olish xususiyatiga ega;
- {} qavslar orqali objectlarni yozishimiz mumkin. Bunga misol:
let data = {
name: "John",
age: 25,
isMarried: true,
hello: function() {
console.log('Assalomu aleykum');
}
}
data.hello();
// Assalomu aleykumYuqorida data degan object yaratdik va unda bir nechta tiplar joylashgan. Object'larning eng yaxshi tomonlaridan biri shundaki, biz funksiyani uning qiymatlaridan biri sifatida saqlashimiz mumkin.
let person = { name: 'John Doe' , age: 25 , isMarried: true}yoki
let array = ['apelsin', null, undefined, false, 26]Ko'rib turganimizdek Object tipi misolida array va object keltirilgan. Bu holatda, ikkala o'zgaruvchi ham bir qancha qiymatlarni o'zida saqlab qoldi. Aynan shu xususiyat ularni Non-primitive qiladi.
Array, Function, Object bularning hammasining tipi object hisoblanadi.Array - bu bir vaqtning o'zida bir nechta qiymatni o'zida ketma-ket saqlay oladigan o'zgaruvchidir.
Agar sizda avtomobillar nomlari ro'yxati mavjud bo'lsa, ularni o'zgaruvchilarga saqlash quyidagicha ko'rinishi mumkin:
let avtomobil1 = 'Malibu';
let avtomobil2 = 'Damas';
let avtomobil3 = 'Nexia';Lekin bu yerda bizlarga faqatgina 3 tagina avtomobil nomi keltirib o'tilgan, shular soni 300 ta bo'lsa, yuqoridagi ketma-ketlikda ularni e'lon qilishimiz umuman tushunarsiz holatga kelib qoladi. Sababi biz avtomobil1, avtomobil2, ... avtomobil300 deb o'zgaruvchilarni e'lon qilsak, ularni oladigan qiymati baribir 1 xil ko'rinishdagi avtomobil nomlariga teng bo'ladi. Yana uning ustiga bir nechta avtomobil qo'shish kerak bo'lsachi?
Keling shu ishni array da qilib ko'ramiz:
let avtomobil = ['Malibu','Damas','Nexia','Spark','Captiva'];Array bitta nom ostida ko'plab qiymatlarni o'z ichiga olishi mumkin va siz indeks raqamiga murojaat qilib qiymatlarni ko'rishingiz mumkin.
let avtomobil = ['Malibu','Damas','Nexia','Spark','Captiva'];
let avto = avtomobil[0];
console.log(avto);
// MalibuArray indekslari 0 dan boshlanadi. [0] - birinchi element, [1] -ikkinchi element
Funksiya bu ma'lum bir vazifani bajarish uchun mo'ljallangan kod bloki.
function myFunction(a,b) {
return a * b;
}JavaScript funksiyasi function kalit so'z bilan belgilanadi, so'ngra funksiya nomi, keyin argument qabul qiladigan ().
Funksiya nomlari harflar, raqamlar, _ va $ belgilaridan iborat bo'lishi mumkin.
() ichida vergul bilan ajratilgan bir nechta parametr nomlari bo'lishi mumkin. Bu parametrlarni funksiya ichida o'zgaruvchi kabi ishlatishimiz mumkin. Yuqoridagi myFunction(a,b) funksiyamiz bunga yaxshi misol bo'la oladi.
Funksiya bo'yicha bajariladigan kod figurali qavs ichiga yoziladi : {}.
Funksiya ichidagi kod funksiya chaqirilganda bajariladi. Funksiyani chaqirish uning nomi ortidan kerakli parametrning aniq qiymatlarini berish orqali amalga oshiriladi.
myFunction(3,4) // 12
Funksiya e'lon qilingan tepada. Unda u bajarilmaydi. Shunchaki JavaScript uni xotiraga yozib, "tanib" oladi.
- Agar bitta qiymat bilan ishlamoqchi bo'lsak primitive typedan foydalanishimiz kerak.
- Bir nechta qiymatni saqlash kerak bo'lsa Non-primitive typedan foydalanganimiz ma'qul.