-
Notifications
You must be signed in to change notification settings - Fork 5
Expand file tree
/
Copy path4.html
More file actions
1223 lines (1124 loc) · 49.7 KB
/
4.html
File metadata and controls
1223 lines (1124 loc) · 49.7 KB
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
<!doctype html>
<html lang="ja">
<head>
<meta charset="utf-8">
<title>プログラマの為の数学勉強会</title>
<!-- For reveal.js -->
<link rel="stylesheet" href="lib/reveal/css/reveal.css">
<link rel="stylesheet" href="lib/reveal/css/theme/night.css">
<link rel="stylesheet" href="lib/reveal/lib/css/ir_black.css">
<!-- For Graphics -->
<link rel="stylesheet" href="css/graphics.css">
<style>
.reveal .chapter-title {
margin-top: 3em;
}
.reveal {
font-size: 32px;
line-height: 1.4em;
}
.reveal .slides {
text-align: left;
}
.reveal section img {
border: none;
background: 0;
margin-left: 1em;
margin-right: 1em;
box-shadow: none;
}
.reveal strong {
color: yellow;
}
.reveal sup {
font-size: 40%;
}
.reveal table {
margin-top: 0.5em;
margin-bottom: 0.5em;
border: 2px solid lightblue;
}
.reveal pre {
font-size: 0.7em;
}
.reveal pre code {
max-height: 600px;
}
.reveal .note {
font-size: 50%;
}
.reveal .controls div.navigate-up,
.reveal .controls div.navigate-down {
display: none;
}
.reveal .block {
border: solid 2px;
position: relative;
border-radius: 8px;
margin-top: 0.5em;
margin-bottom: 0.5em;
padding: 1em 0.8em 1em 0.8em;
}
.reveal .block:after {
content: "";
display: block;
clear: both;
height: 1px;
overflow: hidden;
}
.reveal .answer {
color: #111111;
}
.reveal .block h4 {
position: absolute;
top: -0.5em;
margin: 0 auto;
background: #111111;
font-weight: bold;
}
</style>
<!-- Setup libraries for RequireJS-->
<script src="lib/require.js"></script>
<script>
requirejs.config({
baseUrl: "js",
paths: {
d3: "../lib/d3/d3.v3.min",
numeric: "../lib/numeric-1.2.6",
MathJax: "https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/mathjax/2.7.1/MathJax.js?config=TeX-AMS_HTML"
},
shim: {
d3: { exports: "d3" },
numeric: { exports: "numeric" },
MathJax: { exports: "MathJax" }
}
});
</script>
<!-- Initialize MathJax -->
<script type="text/x-mathjax-config">
require(["MathJax"], function (MathJax){
MathJax.Hub.Register.StartupHook("AsciiMath Jax Config", function () {
var AM = MathJax.InputJax.AsciiMath.AM;
AM.symbols.push(
{input:"mathbi",tag:"mstyle",atname:"mathvariant",atval:"bold-italic",
output:"mathbi",tex:null,ttype:AM.TOKEN.UNARY}
);
});
MathJax.Hub.Config({
showProcessingMessages: false,
skipStartupTypeset: true,
tex2jax: {
inlineMath: [ ["\\(","\\)"] ],
displayMath: [ ["\\[","\\]"] ]
}
});
});
</script>
</head>
<body>
<div class="reveal">
<div class="slides">
<section style="text-align: center">
<h1> プログラマの為の<br>数学勉強会<br>第4回</h1>
<span>
(於)ワークスアプリケーションズ<br>
中村晃一<br>
2013年10月3日
</span>
</section>
<section>
<h2>謝辞</h2>
<p>
この会の企画・会場設備の提供をして頂きました<br>
㈱ ワークスアプリケーションズ様<br>
にこの場をお借りして御礼申し上げます。
</p>
</section>
<section>
<h2> この資料について </h2>
<p>
<ul>
<li> <a href="http://nineties.github.com/math-seminar">
http://nineties.github.com/math-seminar
</a>に置いてあります。 </li>
<li> SVGに対応したブラウザで見て下さい。主要なブラウザで古いバージョンでなければ大丈夫だと思います。</li>
<li> 内容の誤り、プログラムのバグは<a href="http://twitter.com/9_ties">@9_ties</a>かkoichi.nakamur AT gmail.comまでご連絡下さい。</li>
<li> サンプルプログラムはPythonで記述しています。 </li>
</ul>
</p>
</section>
<section>
<h2 class="chapter-title"> 多変数関数の微分法(続き) </h2>
</section>
<section>
<p>
一変数関数で学んだ事を多変数関数版に拡張していきます。
</p>
<p>
以降登場する関数は必要なだけ微分可能で導関数が連続であるとし,いちいち断らない事にします。
</p>
</section>
<section>
<h2> 全微分 </h2>
<p>
前回の話より,一変数関数\(y = f(x)\)において,\(x\)を\(\Delta x\)増加させたときの\(y\)の増加量\(\Delta y = f(x+\Delta x)-f(x)\)は,\(|\Delta x|\)が十分小さいならば
\[ \color{yellow}{\Delta y} = f(x+\Delta x)-f(x) = \color{yellow}{f'(x)\Delta x + \mathcal{O}(\Delta x^2)} \]
と評価する事が出来ます。
</p>
<p>
これは適当な定数\(M > 0\)が存在して,\(|\Delta x|\)が十分小さい時に
\[ |\Delta y - f'(x)\Delta x| < M\Delta x^2 \]
が成立するという意味です。
</p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<p>
同様に,二変数関数\(z = f(x,y)\)で
\[ \Delta z = f(x+\Delta x, y+\Delta y) - f(x, y) \]
を考えます。まず\(x\)について
\[ f(x+\Delta x, y+\Delta y) = f(x, y + \Delta y) + \frac{\partial f}{\partial x}(x, y+\Delta y)\Delta x + \mathcal{O}(\Delta x^2) \]
と展開する事ができます。
</p>
<p>
ここで偏導関数は連続であると仮定しているので,
\[ \frac{\partial f}{\partial x}(x, y+\Delta y) = \frac{\partial f}{\partial x}(x, y) + \varepsilon \]
と表すと,\(\Delta y\rightarrow 0\)のとき\(\varepsilon \rightarrow 0\)となります。
</p>
<p>
さらに\(f(x, y + \Delta y)\)を\(y\)について展開すると
\[ f(x, y + \Delta y) = f(x, y) + \frac{\partial f}{\partial y}(x, y)\Delta y + \mathcal{O}(\Delta y^2) \]
となります。
<p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<p>
まとめると,
\[ \small{f(x+\Delta x, y+\Delta y) = f(x, y) + \frac{\partial f}{\partial x}\Delta x + \frac{\partial f}{\partial y}\Delta y + \varepsilon \Delta x + \mathcal{O}(\Delta x^2) + \mathcal{O}(\Delta y^2)}\]
と書けるので,\(\Delta x^2 \leq \Delta x^2 + \Delta y^2\)などの関係を使って剰余項を見やすく書けば
\[ \Delta z = \frac{\partial f}{\partial x}\Delta x + \frac{\partial f}{\partial y}\Delta y + \mathcal{O}(\Delta x^2 + \Delta y^2) \]
と表す事が出来ます。
</p>
<p>
多変数関数\(f\)の増分\(\Delta f\)をこのように,独立変数の増分\(\Delta x, \Delta y\)を用いて表せる事を\(f\)は<strong>全微分可能</strong>であると言い,
\[ \mathrm{d} z = \frac{\partial f}{\partial x}\mathrm{d} x + \frac{\partial f}{\partial y}\mathrm{d} y \]
と書き表します。
</p>
</section>
<section>
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink"> 全微分 </h4>
<p>
多変数関数\(f(x_1,\cdots,x_n)\)が各変数に関して一回微分可能であるとする。 絶対値の十分小さい\(\Delta x_1,\cdots, \Delta x_n\)に対して
\(\Delta f = f(x_1+\Delta x_1, \cdots, x_n + \Delta x_n) - f(x_1,\cdots,x_n) \)を
\[ \Delta f = \frac{\partial f}{\partial x_1}\Delta x_1 + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\Delta x_n + \mathcal{O}(\Delta x_1^2 + \cdots + \Delta x_n^2) \]
と表す事ができるとき,\(f\)は<strong>全微分可能</strong>であると言い,この事を
\[ \mathrm{d} f = \frac{\partial f}{\partial x_1}\mathrm{d} x_1 + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\mathrm{d} x_n \]
と表す。
</p>
</div>
<p>
\(\mathrm{grad}f = \left(\frac{\partial f}{\partial x_1},\cdots,\frac{\partial f}{\partial x_n}\right)\)は曲面の勾配を表していたので直感的にも理解出来ると思います。
</p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例</h4>
\( f(x,y) = x\sin y \)という関数の全微分を求めましょう。
</div>
<p>
\(f(x,y)\)は全ての点で無限回微分可能なので全微分出来る事は明らかで
\[ \mathrm{d} f = \frac{\partial f}{\partial x}\mathrm{d} x + \frac{\partial f}{\partial y}\mathrm{d} y = (\sin y)\mathrm{d}x + (x\cos y)\mathrm{d} y \]
となります。
</p>
<div align="center"> <img width="350px" src="fig/surface4.png"> </div>
</section>
<section style="font-size:80%">
<h2> 合成微分法 </h2>
<p>
多変数関数\( f(x_1, \cdots, x_n) \)が全微分可能ならば
\[ \Delta f = \frac{\partial f}{\partial x_1}\Delta x_1 + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\Delta x_n + \mathcal{O}(\Delta x_1^2 + \cdots + \Delta x_n^2) \]
と表されるので,\(x_1,\cdots,x_n\)がさらに\(t\)の関数ならば
\[ \frac{\Delta f}{\Delta t} = \frac{\partial f}{\partial x_1}\frac{\Delta x_1}{\Delta t} + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\frac{\Delta x_n}{\Delta t} + \frac{1}{\Delta t}\mathcal{O}(\Delta x_1^2 + \cdots + \Delta x_n^2) \]
となります。\(x_1,\cdots,x_n\)が\(t\)に関して微分可能ならばこの右辺は\(\Delta t\rightarrow 0\)のとき収束するので
\[ \color{yellow}{\frac{\mathrm{d}f}{\mathrm{d}t} = \frac{\partial f}{\partial x_1}\frac{\mathrm{d}x_1}{\mathrm{d}t} + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\frac{\mathrm{d}x_n}{\mathrm{d}t}} \]
となります。剰余項については
\[ \lim_{\Delta t\rightarrow 0}\frac{\Delta x_i^2}{\Delta t} = \lim_{\Delta t\rightarrow 0}\frac{\Delta x_i}{\Delta t}\Delta x_i = \frac{\mathrm{d}x_i}{\mathrm{d} t}\times 0 = 0 \]
となる事を利用しています。
</p>
</section>
<section>
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink"> 合成微分法 </h4>
<p>
多変数関数\( f(x_1, \cdots, x_n) \)に関して\(x_1,\cdots,x_n\)が\(t\)の関数ならば
\[ \frac{\mathrm{d}f}{\mathrm{d}t} = \frac{\partial f}{\partial x_1}\frac{\mathrm{d}x_1}{\mathrm{d}t} + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\frac{\mathrm{d}x_n}{\mathrm{d}t} \]
となる。
</p>
<p>
同様に\(x_1,\cdots,x_n\)が\(u_1,\cdots,u_m\)の多変数関数ならば
\[ \begin{aligned}
\frac{\partial f}{\partial u_1} &= \frac{\partial f}{\partial x_1}\frac{\partial x_1}{\partial u_1} + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\frac{\partial x_n}{\partial u_1} \\
&\vdots \\
\frac{\partial f}{\partial u_m} &= \frac{\partial f}{\partial x_1}\frac{\partial x_1}{\partial u_m} + \cdots + \frac{\partial f}{\partial x_n}\frac{\partial x_n}{\partial u_m} \\
\end{aligned} \]
となる。
</p>
</div>
</section>
<section style="font-size:70%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例</h4>
\(x = \cos \theta, y = \sin \theta\)のときの\(z = x^2+xy+y^2\)の\(\theta\)に対する変化率を求めます。
</div>
<p>
合成微分の公式より
\[ \begin{aligned}
\frac{\mathrm{d}z}{\mathrm{d}\theta} &= \frac{\partial z}{\partial x}\frac{\mathrm{d}x}{\mathrm{d}\theta} + \frac{\partial z}{\partial y}\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}\theta} = (2x+y)(-\sin\theta) + (x+2y)\cos\theta \\
&= -(2\cos\theta + \sin\theta)\sin\theta + (\cos\theta + 2\sin\theta)\cos \theta = \cos 2\theta
\end{aligned} \]
となります。
</p>
<div align="center"> <img width="350px" src="fig/surface2.png"> </div>
</section>
<section>
<h2> 多変数関数のテイラーの定理 </h2>
<p>
前回,関数の変化の様子と微分係数を結びつけるテイラーの定理が重要である事を学びました。これを多変数関数に拡張します。
</p>
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink">テイラーの定理 </h4>
<p>
\(a\neq x\)の時,\(f\)が\(a,x\)を含む区間で\(n+1\)回微分可能で\(f^{(n+1)}\)が連続ならば,ある\(c\)が\(a\)と\(x\)の間(\(a < c < x\ \text{または}\ x < c < a\))に存在して
\[ \begin{aligned}
f(x) = &f(a)+f'(a)(x-a)+\frac{f''(a)}{2}(x-a)^2+\\
&\cdots +\frac{f^{(n)}(a)}{n!}(x-a)^n + \frac{f^{(n+1)}(c)}{(n+1)!}(x-a)^{n+1} \end{aligned}\]
が成立する。
</p>
</div>
</section>
<section style="font-size:70%">
<p>
二変数関数\(f(x,y)\)の\(\mathbf{a}=(a,b)\)の周りでの展開を考えます。必要なだけ微分可能・連続であるとします。
</p>
<p>
ポイントはベクトル\(\mathbf{u}=(\alpha,\beta)\)を固定して,<strong>\(h\)に関する一変数関数</strong>
\[ f(\mathbf{a}+h\mathbf{u})=f(a+\alpha h, b+\beta h) \]
のマクローリン展開を考える事です。
</p>
<p>
合成微分法より
\[ \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}h}f(a+\alpha h, b+\beta h) = \frac{\partial f}{\partial x}\alpha + \frac{\partial f}{\partial y}\beta = \left(\alpha\frac{\partial}{\partial x}+\beta\frac{\partial}{\partial y}\right)f(a+\alpha h, b+\beta h)\]
となります。もう一度微分すると
\[ \frac{\mathrm{d}^2}{\mathrm{d}h^2}f(a+\alpha h, b+\beta h) = \left(\alpha^2\frac{\partial^2}{\partial x^2}+2\alpha\beta\frac{\partial^2}{\partial x\partial y}+\beta^2\frac{\partial^2}{\partial y^2}\right)f(a+\alpha h, b+\beta h) \]
となり繰り返せば
\[ \frac{\mathrm{d}^n}{\mathrm{d}h^n}f(a+\alpha h, b+\beta h) = \left(\alpha\frac{\partial}{\partial x}+\beta\frac{\partial}{\partial y}\right)^nf(a+\alpha h, b+\beta h)\]
と書き表す事が出来ます。
</p>
</section>
<section style="font-size:70%">
<p>
従って,マクローリン展開を行うとある\(c\)が\(0\)と\(h\)の間に存在して
\[ \begin{aligned}
&f(a+\alpha h, b +\beta h) = f(a,b) + \left(\alpha\frac{\partial}{\partial x}+\beta\frac{\partial}{\partial y}\right)f(a,b)h \\
&\qquad+ \frac{1}{2!}\left(\alpha\frac{\partial}{\partial x}+\beta\frac{\partial}{\partial y}\right)^2f(a,b)h^2 + \cdots + \frac{1}{n!}\left(\alpha\frac{\partial}{\partial x}+\beta\frac{\partial}{\partial y}\right)^nf(a,b)h^n \\
&\qquad+ \frac{1}{(n+1)!}\left(\alpha\frac{\partial}{\partial x}+\beta\frac{\partial}{\partial y}\right)^{n+1}f(a+c\alpha,b+c\beta)h^{n+1} \\
\end{aligned} \]
と表せ,\(a+\alpha h = x,\ b+\beta h = y\)と置き直せば
\[ \scriptsize{\begin{aligned}
f(x, y) &= f(a,b) + \left((x-a)\frac{\partial}{\partial x}+(y-b)\frac{\partial}{\partial y}\right)f(a,b) + \frac{1}{2!}\left((x-a)\frac{\partial}{\partial x}+(y-b)\frac{\partial}{\partial y}\right)^2f(a,b)\\
&\qquad + \cdots + \frac{1}{n!}\left((x-a)\frac{\partial}{\partial x}+(y-b)\frac{\partial}{\partial y}\right)^nf(a,b) \\
&\qquad + \frac{1}{(n+1)!}\left((x-a)\frac{\partial}{\partial x}+(y-b)\frac{\partial}{\partial y}\right)^{n+1}f(c_x,c_y) \\
\end{aligned}} \]
となります。但し\(c_x\)は\(a,x\)の間,\(c_y\)は\(b,y\)の間に存在します。
</p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<p>二変数以上の関数も同様で,一般には以下のようになります。 </p>
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink"> 多変数関数版テイラーの定理 </h4>
<p>
\[ \small{\begin{aligned}
f(x_1,\cdots,x_m) &= \sum_{k=0}^n\frac{1}{k!}\left((x_1-a_1)\frac{\partial}{\partial x_1} + \cdots + (x_m-a_m)\frac{\partial}{\partial x_m}\right)^kf(a_1,\cdots,a_m) \\
&+ \frac{1}{(n+1)!}\left((x_1-a_1)\frac{\partial}{\partial x_1} + \cdots + (x_m-a_m)\frac{\partial}{\partial x_m}\right)^{n+1}f(c_1,\cdots,c_m)
\end{aligned}} \]
但し\(c_i\)は\(a_i\)と\(x_i\)の間に存在する。
</p>
</div>
</section>
<section style="font-size:70%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例</h4>
\( f(x,y) = \sin(x+y) \)の点\(\left(\frac{\pi}{4},\frac{\pi}{4}\right)\)の周りでの2次の近似式を求めてみます。
</div>
<p>
\[ \frac{\partial f}{\partial x} = \frac{\partial f}{\partial y} = \cos(x+y),\
\frac{\partial^2 f}{\partial x^2} = \frac{\partial^2 f}{\partial y^2} = \frac{\partial^2 f}{\partial x\partial y} = -\sin(x+y) \]
なので,公式を用いれば
\[ f(x,y) \approx 1 - \frac{1}{2}(x-\frac{\pi}{4})^2 - (x-\frac{\pi}{4})(y-\frac{\pi}{4}) - \frac{1}{2}(y-\frac{\pi}{4})^2 \]
を得ます。
</p>
<div align="center"> <img width="350px" src="fig/surface5.png"> </div>
</section>
<section>
<h2> 多変数関数の極値 </h2>
<p>
多変数関数\(f(x_1,\cdots,x_n)\)においても局所的に見た時の最大値・最小値を<strong>極値</strong>と言います。つまり,十分\(|h_1|,\cdots,|h_n|\)が小さい時に
\[ f(a_1+h_1,\cdots,a_n+h_n) \leq f(a_1,\cdots,a_n) \]
が常に成り立つならば\(f(a_1,\cdots,a_n)\)を極大値と呼びます。極小値も同様です。
</p>
<p>
すると,一変数関数のときの議論と全く同様にして
\[ \frac{\partial f}{\partial x_1}(a_1,\cdots,a_n) = \cdots = \frac{\partial f}{\partial x_n}(a_1,\cdots,a_n) = 0 \]
である事が必要となります。
</p>
</section>
<section style="font-size:90%">
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink"> 極値と偏微分係数の関係 </h4>
\( f(a_1,\cdots,a_n) \)が極値ならば
\[ \frac{\partial f}{\partial x_1}(a_1,\cdots,a_n)=\cdots = \frac{\partial f}{\partial x_n}(a_1,\cdots,a_n)=\cdots = 0 \]
である。
</div>
<p>
これは\(f(\mathbf{a})\)が極値ならば\(\mathrm{grad}f(\mathbf{a}) = \mathbf{0}\)ということなので,直感的には極値を取る点において曲面が水平になる事だと言えます。
</p>
<div align="center"> <img width="500px" src="fig/surface3.png"> </div>
</section>
<section>
<p>
一変数関数では\(f''(a)\)の正負によって\(f(a)\)が極大値・極小値のいずれであるかを調べる事が出来ましたが,多変数関数で同様の判定を行う為には線型代数の知識(行列式と二次形式)が必要となります。そこでこの話題は後に回します。
</p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例:最小二乗法</h4>
<p>
データ列\((x_1,y_1),\cdots,(x_n,y_n)\)に対して,\(y=ax+b\)という直線モデルを当てはめる事を考えます。そこで残差平方和
\[ E = \sum_i (ax_i+b - y_i)^2 \]
が極値を取る為の\(a,b\)を求めてみます。
</p>
</div>
<p style="font-size:70%">
\[ \frac{\partial E}{\partial a} = \frac{\partial E}{\partial b} = 0 \]
であれば良いので,計算すると
\[ \begin{aligned}
\frac{\partial E}{\partial a} &= \sum_i 2x_i(ax_i+b-y_i) = 2(\sum_i x_i^2)a + 2(\sum_i x_i)b - 2\sum_i x_iy_i = 0\\
\frac{\partial E}{\partial b} &= \sum_i 2(ax_i+b-y_i) = 2(\sum_i x_i)a + 2nb - 2\sum_iy_i = 0
\end{aligned} \]
という方程式を得ます。これを解くと
\[ \color{yellow}{a = \frac{n\sum_i x_iy_i-\sum_i x_i\sum_i y_i}{n(\sum_i x_i^2)-(\sum_i x_i)^2},\ b = \frac{(\sum_i x_i^2)\sum_i y_i - \sum_i x_i\sum_i x_iy_i}{n(\sum_i x_i^2)-(\sum_i x_i)^2}} \]
となります。これが実際に極値を与える事,さらにそれが最小値である事に関しては後の回に扱います。
</p>
</section>
<section style="font-size:70%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例続き</h4>
<p>
データ列\((x_1,y_1),\cdots,(x_n,y_n)\)に対して,直線モデル\(y=ax+b\)を当てはめた時の\(a,b\)を最小二乗法で求めるプログラムを書いて下さい。
</p>
</div>
<p>
先ほどの公式に従って計算するだけです。
<pre><code class="python" style="max-height:300px">import csv
reader = csv.reader(open("data.csv", "rb"), delimiter=",")
sumx = 0 # sum x
sumy = 0 # sum y
sumx2 = 0 # sum x^2
sumxy = 0 # sum xy
n = 0 # number of the data
for x,y in reader:
x = float(x)
y = float(y)
sumx += x
sumy += y
sumx2 += x*x
sumxy += x*y
n += 1
a = (n*sumxy-sumx*sumy)/(n*sumx2-sumx*sumx)
b = (sumx2*sumy-sumx*sumxy)/(n*sumx2-sumx*sumx)
print "y={0:.5f}x + {1:.5f}".format(a, b)
</code></pre>
</p>
</section>
<section>
<p>
適当に生成したサンプルデータ<a href="./data/data1.csv">data1.csv</a>に先ほどにプログラムを使用した例が以下の様になります。
</p>
<div align="center"> <img width="500px" src="fig/least-square-example.png"> </div>
</section>
<section>
<p>
直線モデルは簡単でしたが,例えば<strong>多項式モデル</strong>
\[y=a_nx^n+a_{n-1}x^{n-1}+\cdots+a_1x_1+a_0\]
での当てはめを行いたい場合はどうなるでしょうか?
</p>
<p class="fragment">
この場合も同様に計算すると\(k = 0,1,\cdots,n\)に対して
\[
(\sum_i x_i^kx_i^n)a_n + \cdots + (\sum_i x_i^k)a_0 = \sum_i x_i^ky_i \]
という\(n+1\)元連立一次方程式を解く問題に帰着します。この計算にも線型代数が必要になりますので後に紹介します。
</p>
<p class="fragment">
また,最小二乗法の背景知識や結果の評価などは統計の回にやります。
</p>
</section>
<section>
<h2 class="chapter-title"> 方程式の数値解法 </h2>
</section>
<section>
<h2> 方程式の数値解法 </h2>
<p>
方程式\( x^2 = 2 \)を\(x = \pm \sqrt{2}\)と厳密に解くことに対して,\(x \approx 1.41421356\)のような数値を近似的に求める事を方程式を数値的に解くと言います。
</p>
<p>
微分法を応用して,方程式
\[ f(x) = 0\]
や
\[ f(x_1,\cdots,x_n) = 0\]
を数値的に解く手法をいくつか紹介します。
</p>
</section>
<section style="font-size:90%">
<h2> 線型反復法 </h2>
<p>
最初に
\[ \color{yellow}{f(x)=x} \]
という形の方程式を考えます。
</p>
<p>
真の解\(\alpha\)を中心にテイラーの定理を用いると,ある\(c\)が\(x,\alpha\)の間に存在して
\[ f(x) - f(\alpha) = f'(c)(x-\alpha) \]
と表されます。ここで\(f(\alpha) = \alpha\)だから
\[ |f(x)-\alpha| = |f'(c)||x-\alpha| \]
となります。
</p>
<p>
ここで\(f'(c) < 1\)を満たすならば
\[ |f(x)-\alpha| < |x-\alpha| \]
となるので<strong>\(f(x)\)は\(x\)より真の解\(\alpha\)に近づく</strong>という事になります。
</p>
</section>
<section style="font-size:90%">
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink"> 線型反復法 </h4>
<p>
方程式\( f(x) = x \)の解の一つを\(\alpha\)とする。
</p>
<p>
\(x=\alpha\)を含む適当な区間で常に\( |f'(x)| \leq r < 1 \)となるような定数\(r\)が存在するならば,この区間内に初期値\(x_0\)を取ると数列
\[ x_{n+1} = f(x_n) \]
は\(\alpha\)に収束する。
</p>
</div>
<p>
これは\(y=f(x)\)と\(y=x\)の交点を求める事に相当します。下図の様に交点付近での\(f'(x)\)の値が\(\alpha\)に近づくか否かに影響します。
</p>
<div align="center"> <img width="600px" src="fig/iteration-method.png"> </div>
</section>
<section style="font-size:80%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例</h4>
\(\sqrt{x} = x\)に線型反復法を使用する事を考えてみます。
</div>
<p>
\( \sqrt{x}=x \)の解は0と1ですが,\((\sqrt{x})'=\frac{1}{2\sqrt{x}}\)なので
\[ \left|\frac{1}{2\sqrt{x}}\right| < 1\ \Leftrightarrow\ x > \frac{1}{4} \cdots(1)\]
の成立が必要です。\(x=1\)は(1)の範囲にあるので,この範囲内に\(x_0\)を取れば\(1\)に収束します。しかし\(x=0\)は(1)を満たさないので,線型反復法で求める事は出来ません。
</p>
<pre><code class="python" style="max-height:200px">>>> from math import sqrt
>>> x = 1.5
>>> x = sqrt(x); x
1.224744871391589
>>> x = sqrt(x); x
1.1066819197003215
>>> x = sqrt(x); x
1.0519895055086441
>>> x = sqrt(x); x
1.0256653964664324
>>> x = sqrt(x); x
1.012751399143162
>>> x = sqrt(x); x
1.0063555033601008
>>> x = sqrt(x); x
1.0031727186083665
>>> x = sqrt(x); x
1.001585103028378
>>> x = sqrt(x); x
1.0007922376939071
>>> x = sqrt(x); x
1.0003960404229453
>>> x = sqrt(x); x
1.000198000609352
>>> x = sqrt(x); x
1.0000989954046309
>>> x = sqrt(x); x
1.0000494964773647
>>> x = sqrt(x); x
1.0000247479324522
>>> x = sqrt(x); x
1.0000123738896696
>>> x = sqrt(x); x
1.0000061869256958
>>> x = sqrt(x); x
1.000003093458063
>>> x = sqrt(x); x
1.0000015467278354
>>> x = sqrt(x); x
1.0000007733636187
>>> x = sqrt(x); x
1.0000003866817346
>>> x = sqrt(x); x
1.0000001933408487
</code></pre>
</section>
<section style="font-size:90%">
<h2> 線型反復法の収束の速さ </h2>
<p>
第\(n\)ステップでの誤差を
\[ |x_n - \alpha| = \varepsilon_n \]
と置くと\(\alpha\)と\(x_n\)が近いとき
\[ \frac{\varepsilon_{n+1}}{\varepsilon_n} = \left|\frac{f(x_n)-f(\alpha)}{x_n-\alpha}\right| \approx |f'(\alpha)| \]
となります。つまり,線型反復法の第\(n\)ステップ目での誤差は
\[ \varepsilon_n \approx \varepsilon_0|f'(\alpha)|^n \]
程度となります。つまり\(|f'(\alpha)|\)が小さいほど速く収束し,
約\(- 1/\log_{10}|f'(\alpha)|\)ステップで精度が一桁良くなるという事が判ります。
</p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例</h4>
\( \cos x = x \)の解を線型反復法で求めましょう。
</div>
<p>
\(y=\cos x\)と\(y=x\)のグラフを書いてみると\(x = 0.7\)の近くに解がありそうです。この近辺で\(|(\cos x)'| = |\sin x|\)を1未満の定数で押さえられるのも明らかです。
<div align="center"> <img width="500px" src="fig/linear-iteration-method.png"> </div>
</p>
</section>
<section>
<p>
以下が計算例です。\( \log_{10}|(\cos x)'|_{x=0.7} = \log_{10}|\sin 0.7| \approx -0.2 \)なので,約5ステップで一桁精度が改善しているはずです。
</p>
<pre><code class="python" style="max-height:400px">>>> from math import cos
>>> x = 0.7 # x(n)
>>> xm1 = 0 # x(n-1)
>>> for i in range(1, 60):
... if abs(x-xm1)<1e-10:
... break
... x, xm1 = cos(x), x
... print "step:{0} x={1}".format(i, x)
...
step:1 x=0.764842187284
step:2 x=0.721491639598
step:3 x=0.750821328839
step:4 x=0.731128772573
step:5 x=0.744421183627
step:6 x=0.735480200406
step:7 x=0.74150865166
step:8 x=0.73745045315
step:9 x=0.740185285397
step:10 x=0.738343610351
step:11 x=0.739584428695
step:12 x=0.738748709662
step:13 x=0.739311710338
step:14 x=0.73893248917
step:15 x=0.73918794747
step:16 x=0.73901587239
step:17 x=0.739131786367
step:18 x=0.739053706287
step:19 x=0.739106302407
step:20 x=0.739070873227
step:21 x=0.73909473884
step:22 x=0.739078662717
step:23 x=0.739089491805
step:24 x=0.73908219721
step:25 x=0.739087110941
step:26 x=0.739083800994
step:27 x=0.739086030615
step:28 x=0.739084528716
step:29 x=0.739085540413
step:30 x=0.739084858922
step:31 x=0.739085317983
step:32 x=0.739085008754
step:33 x=0.739085217054
step:34 x=0.73908507674
step:35 x=0.739085171257
step:36 x=0.73908510759
step:37 x=0.739085150477
step:38 x=0.739085121587
step:39 x=0.739085141048
step:40 x=0.739085127939
step:41 x=0.739085136769
step:42 x=0.739085130821
step:43 x=0.739085134828
step:44 x=0.739085132129
step:45 x=0.739085133947
step:46 x=0.739085132722
step:47 x=0.739085133547
step:48 x=0.739085132991
step:49 x=0.739085133366
step:50 x=0.739085133114
step:51 x=0.739085133284
step:52 x=0.739085133169
step:53 x=0.739085133246
</code></pre>
</section>
<section style="font-size:70%">
<p> 【練習問題】<br>
\(\sqrt{2}\)の値を線型反復法を利用して求めて下さい。
</p>
<p class="fragment" data-fragment-index="1">【解答】<br>
方程式\( x^2-2=0 \)を解くことにします。\(f(x)=x\)という形で,\(x=\sqrt{2}\)の近辺で\(|f'(x)|\leq r < 1 \)と押さえなければいけない事に注意して下さい。例えば
\[ k(x^2-2) + x = x\]
という形を考えると\(f'(x) = 2kx + 1\)なので,\(k = -\frac{1}{3}\)などと取れば十分です。
</p>
<p class="fragment" data-fragment-index="1">
他にも\(x = \frac{x}{2}+\frac{1}{x}\)といった変形などいろいろ試してみてください。
</p>
<pre class="fragment" data-fragment-index="1"><code class="python" style="max-height:300px">>>> x = 1.5
>>> xm1 = 0
>>> for i in range(1, 10):
... if abs(x-xm1)<1e-10:
... break
... x, xm1 = -(x*x-2)/3+x, x
... print "step:{0} x={1}".format(i, x)
...
step:1 x=1.41666666667
step:2 x=1.41435185185
step:3 x=1.41422146491
step:4 x=1.41421401431
step:5 x=1.41421358822
step:6 x=1.41421356385
step:7 x=1.41421356246
step:8 x=1.41421356238
</code></pre>
</section>
<section>
<h2> 加速法 </h2>
<p>
収束速度を改善する手法を<strong>加速法</strong>と呼びます。様々な手法が存在しますがここでは<strong>エイトケンの\(\Delta^2\)法</strong>を紹介します。
</p>
<p>
線型反復法の2ステップ分を\(x=\alpha\)の周りの一次近似で表すと
\[ \begin{aligned}
x_{i+1}-\alpha &\approx f'(\alpha)(x_i-\alpha) \\
x_{i+2}-\alpha &\approx f'(\alpha)(x_{i+1}-\alpha) \\
\end{aligned} \]
となります。これらから\(f'(\alpha)\)を消去して\(\alpha\)について解くと
\[ \alpha \approx \color{yellow}{x_i-\frac{(x_{i+1}-x_i)^2}{x_{i+2}-2x_{i+1}+x_i}} \]
と\(\alpha\)の近似値に一気に近づける事が出来ます。線型反復法の3\(n\)ステップ目にこの近似式を用いれば,収束を加速する事が出来ます。
</p>
</section>
<section>
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例</h4>
\( \cos x = x \)の解をエイトケンの\(\Delta^2\)法で求めましょう。
</div>
<pre><code class="python" style="max-height:300px">>>> from math import cos
>>> x = 0.7 # x(n)
>>> xm1 = 0; xm2 = 0 # x(n-1) and x(n-2)
>>> for i in range(1, 30):
... if abs(x-xm1)<1e-10:
... break
... if i%3 == 0:
... x, xm1, xm2 = xm2 - (xm1-xm2)*(xm1-xm2)/(x-2*xm1+xm2), x, xm1
... else:
... x, xm1, xm2 = cos(x), x, xm1
... print "step:{0} x={1}".format(i, x)
...
step:1 x=0.764842187284
step:2 x=0.721491639598
step:3 x=0.738861290021
step:4 x=0.739235898166
step:5 x=0.738983567731
step:6 x=0.739085125763
step:7 x=0.739085138235
step:8 x=0.739085129834
step:9 x=0.739085133215
step:10 x=0.739085133215
</code></pre>
</section>
<section style="font-size:90%">
<h2> ニュートン法 </h2>
<p>
次は\(\color{yellow}{f(x)=0}\)の解\(\alpha\)を求める問題を考えます。ここで
\[ g(x) = x - \frac{f(x)}{f'(x)} \]
と置くと\(g(\alpha) = \alpha\),また
\[ g'(x) = 1 - \frac{\{f'(x)\}^2-f(x)f''(x)}{\{f'(x)\}^2} = \frac{f(x)f''(x)}{\{f'(x)\}^2} \]
なので\(\color{yellow}{g'(\alpha)=0}\)となります。
</p>
<p>
線型反復法の収束速度は\(|g'(\alpha)|\)が小さいほど速いので,ニュートン法は非常に速く収束する事が期待できます。また,\(g'\)が連続ならば必ず\(x=\alpha\)の近辺で\(|g'(x)|\leq r < 1\)と押さえる事が出来ます。
</p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink"> ニュートン法 </h4>
<p>
方程式\(f(x)=0\)の解を\(\alpha\)とする。
</p>
<p>
\(x=\alpha\)を含む適当な区間で\(f'(x)\neq 0\),\(f(x),f'(x),f''(x)\)が連続ならば,この区間内に初期値\(x_0\)を取れば数列
\[ x_{n+1} = x_{n} - \frac{f(x_n)}{f'(x_{n})} \]
が\(\alpha\)に収束する。
</p>
</div>
<p>
図示的には,下図の様に\(x=x_{i}\)の点で引いた接線と\(x\)軸の交点の値を\(x_{i+1}\)とする更新式になっています。
</p>
<div align="center"> <img width="300px" src="fig/newton-method.png"> </div>
</section>
<section style="font-size:80%">
<div class="block" style="border-color:lightgreen">
<h4 style="color:lightgreen">例</h4>
\( \cos x = x \)の解をニュートン法で求めましょう。
</div>
<p>
\(f(x)=x-\cos x\)とおけば\(f'(x)=1+\sin x\)なので
\[ x_{n+1}=x_n-\frac{x_n-\cos x_n}{1+\sin x_n}\]
という更新式を使います。
</p>
<pre><code class="python"> >>> from math import sin, cos
>>> x = 0.7 # x(n)
>>> xm1 = 0 # x(n-1)
>>> for i in range(1, 60):
... if abs(x-xm1)<1e-10:
... break
... x, xm1 = x - (x-cos(x))/(1+sin(x)), x
... print "step:{0} x={1}".format(i, x)
...
step:1 x=0.739436497848
step:2 x=0.739085160465
step:3 x=0.739085133215
step:4 x=0.739085133215
</code></pre>
</section>
<section style="font-size:80%">
<h2> ニュートン法の収束の速さ </h2>
<p>
\[ g(x) = x - \frac{f(x)}{f'(x)} \]
と置くと\(g(\alpha) = \alpha, g'(\alpha) = 0\)だったので
\(g(x)\)を\(x=\alpha\)の周りで展開すると,ある\(c\)が存在して
\[ g(x) = \alpha + \frac{g''(c)}{2}(x-\alpha)^2 \]
つまり
\[ |g(x)-\alpha| = \left|\frac{g''(c)}{2}\right||x-\alpha|^2 \]
と表せます。従って,数列\(x_{n+1}=g(x_n)\)の\(\alpha\)からの誤差は<strong>\(|x_n-\alpha|^2\)にほぼ比例して減少</strong>していきます。
</p>
<p>
このような収束の仕方を<strong>二次収束</strong>と言います。
</p>
</section>
<section>
<p>
次は多変数の方程式へと進みたい所ですが,線型代数の知識がやはり必要となります。ニュートン法の問題点なども含め、より実戦的な話題は線型代数の回に再び取り上げます。
</p>
</section>
<!--
<section>
<h2 class="chapter-title"> 微分方程式の数値解法 </h2>
</section>
<section>
<h2> 微分方程式とは </h2>
<p>
関数\(y = f(x)\)に対して,変数\(x,y\),導関数\(y',y'',\cdots\)からなる方程式を<strong>微分方程式</strong>と言います。多変数の場合は<strong>偏微分方程式</strong>となります。
</p>
<p>
例えば
\[ \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x} = -2y \]
であるとか
\[ \frac{\partial u}{\partial t}=k\frac{\partial^2 u}{\partial t^2} \]
などが微分方程式・偏微分方程式の例となります。
</p>
</section>
<section style="font-size:80%">
<p>
例えば
\[ \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}-2y \qquad\cdots(1)\]
という微分方程式を考えましょう。これに
\[ y=C\exp(-2x)\quad\text{($C$は定数)} \]
という関数を代入すると
\[ \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x} = \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x}C\exp(-2x) = -2C\exp(-2x) = -2y \]
と(1)を満たしているので\(y=C\exp(-2x)\)は(1)の解となります。このように微分方程式の解は<strong>任意定数</strong>を含みます。
</p>
<p>
ここで\(x = 0\)のとき\(y = 1\)といった<strong>初期条件・境界条件</strong>が与えられれば\(C\)の値が決まり,具体的な解が一つ定まります。
</p>
</section>
<section>
<p>
微分方程式の解を任意定数を含む一般的な解を厳密に求める事を,微分方程式を<strong>解析的に解く</strong>と言い,与えられた初期値に基づいて各点の値を次々に求める事を<strong>数値的に解く</strong>と言います。
</p>
<p>
本日は先に数値解法の紹介をすることにします。解析的な解法は次回紹介します。
</p>
<div align="center"> <img width="500px" src="fig/numerical-method.png"> </div>
<p>
以後,図のように変数\(x\)の刻み\(\Delta x\)を定数にした場合を考えます。精度や計算速度を改善する為に\(\Delta x\)を可変にする手法もありますが、この勉強会では扱いません。
</p>
</section>
<section>
<h2> 一階常微分方程式 </h2>
<p>
まず一変数関数の微分方程式(<strong>常微分方程式</strong>)のうち,一階導関数のみを含む
\[ \frac{\mathrm{d} f}{\mathrm{d} x} = g(x,f) \]
という形の微分方程式について考えます。
</p>
</section>
<section>
<h2> 陽的オイラー法 </h2>
<p>
\[ \frac{\mathrm{d} f}{\mathrm{d} x} = g(x,f) \]
の左辺を前進差分法で近似し,右辺に<strong>\(x=x_i\)時点の値</strong>を使うと
\[ \frac{f_{i+1}-f_i}{\Delta x}\approx g(x_i,f_i) \]
と近似出来ます。これを変形した
\[ f_{i+1} \approx f_i + g(x_i,f_i)\Delta x\]
という漸化式で次の点の値を計算する方法を<strong>陽的オイラー法</strong>と言います。
</p>
</section>
<section>
<h2> 陰的オイラー法 </h2>
<p>
\[ \frac{\mathrm{d} f}{\mathrm{d} x} = g(x,f) \]
の左辺を前進差分法で近似し,右辺に<strong>\(x=x_{i+1}\)時点の値</strong>を使うと
\[ \frac{f_{i+1}-f_i}{\Delta x}\approx g(x_{i+1},f_{i+1}) \]
と近似出来ます。これを変形した
\[ f_{i+1} \approx f_i + g(x_{i+1},f_{i+1})\Delta x\]
という漸化式で次の点の値を計算する方法を<strong>陰的オイラー法</strong>と言います。
</p>
</section>
<section>
<h2> オイラー法の精度 </h2>
<p> 陽的オイラー法
\[ f_{i+1} \approx f_i + g(x_i,f_i)\Delta x\]
の左辺を\(x_i\)の周りにテイラー展開すると
\[ \begin{aligned}
f_{i+1} &= f_i + \frac{\mathrm{d} f}{\mathrm{d} x}(x_i)\Delta x + \mathcal{O}(\Delta x^2) \\
&= f_i + g(x_i, f_i)\Delta x + \mathcal{O}(\Delta x^2)
\end{aligned}
\]
となるので,この近似は\(\mathcal{O}(\Delta x)\)の項まで一致しています。このことを陽的オイラー法の精度は1次であると言います。
</p>
<p>
陰的オイラー法の精度も同様に1次(練習問題)となります。
</p>
</section>
<section>
<div class="block" style="border-color:pink;font-size:80%">
<h4 style="color:pink"> 陽的・陰的オイラー法 </h4>
<p>微分方程式
\[ \frac{\mathrm{d} f}{\mathrm{d} x} = g(x,f) \]
の各点\(x_i\)における値を
\[ f_{i+1} \approx f_i + g(x_i,f_i)\Delta x\]
によって求める方法を<strong>陽的オイラー法</strong>
</p>
<p>
\[ f_{i+1} \approx f_i + g(x_{i+1},f_{i+1})\Delta x\]
によって求める方法を<strong>陰的オイラー法</strong>
という。
</p>
<p>
いずれも精度は1次である。
</p>
</div>
</section>
<section>